Tożsamość krajobrazu Ziemi Wieluńskiej – studium przypadku
DOI:
https://doi.org/10.24917/20845456.22.1Słowa kluczowe:
dziedzictwo, krajobraz, genius loci, tożsamośćAbstrakt
Celem artykułu jest identyfikacja szczególnych cech przyrodniczych i kulturowych krajobrazu Ziemi Wieluńskiej, które składają się na jego tożsamość. W badaniach zastosowano metodę studium przypadku, opartą na kwerendzie bibliograficznej, analizie piśmiennictwa i źródeł internetowych, a także podróży studialnej połączonej z dokumentacją fotograficzną. Analizę przypadku poprzedzono rozważaniami teoretycznymi dotyczącymi pojęć tożsamości krajobrazu, genius loci oraz kolorytu lokalnego. Przeprowadzona analiza umożliwiła wyodrębnienie dwóch wyróżników krajobrazu badanego regionu: krasowego krajobrazu wyżyny wapiennej w Działoszyńskim Przełomie Warty oraz krajobrazu rolniczego Wysoczyzny Wieruszowskiej. Spośród elementów dziedzictwa kulturowego istotnych dla tożsamości krajobrazu wyróżniono: ślady wczesnośredniowiecznego osadnictwa, zabytki budownictwa drewnianego, dawne linie kolejowe, a w wymiarze niematerialnym – wydarzenia związane z bombardowaniem Wielunia 1 września 1939 r. Szczególne znaczenie przypisano także trzem miejscowościom o dobrze zachowanym średniowiecznym
układzie przestrzennym: Wieluniowi, Bolesławcowi i Skomlinowi.
Bibliografia
Abramek, B. (2006). Ruda 900 lat historii. Wieluń: Muzeum Ziemi Wieluńskiej.
Antczak, J., Kopańska, M. (2012). Nadwarciański Szlak Bursztynowy, Wieluń i okolice. Wieluń: Gmina Wieluń.
Bokszański, Z. (2005). Tożsamość zbiorowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Buchecker, M., Hunziker, M., Kienast, F. (2003). Participatory landscape development: Overcoming social barriers to public involvement. Landscape and Urban Planning, 64(1–2), 29–46.
Buczkowska, K. (2012). Turysta kulturowy w poszukiwaniu genius loci. Folia Turistica, 26, 41–52.
Burdzik, T. (2012). Przestrzeń jako składnik tożsamości w świecie globalizacji. Kultura‑Historia‑Globalizacja,
, 13–27.
Christou, P.A., Farmaki, A., Saveriades, A., Spanou, E. (2019). The “genius loci” of places that experience intense tourism development. Tourism Management Perspectives, 30, 19–32.
Ciobota, A., Sliacka, M., Obradovici, V. (2015). The Concept of Genius Loci in Relation to Landscape Changes. Bulletin UASVM Horticulture, 72(1), 51–60.
Copik, I. (2017). Topografie i krajobrazy. Filmowy Śląsk. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Katowickiego.
Cosgrove, D. (2003). Landscape and the European sense of sight–eyeing nature. Handbook of cultural geography, 249–268.
Czarnota‑Bojarska, J. (2010). Dopasowanie człowiek‑organizacja i tożsamość organizacyjna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
Dąbrowska‑Budziło, K. (2011). Genius loci, jako potencjalne źródło inspiracji dla kształtowania krajobrazu. Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego, 15, 227–235.
Dobrowolska, M. (1948). Dynamika krajobrazu kulturowego. Przegląd Geograficzny, 21, 3–4, 151–204.
Dąbrowski, H., Kokot, S., Moczulski, M. (2006). Kolej Kalety‑Wieluń‑Podzamcze 1926–2006. Piekary Śląskie: ZP Wydawnictwo.
Domagała, K. (2014). Nasza mała ojczyzna, popularna historia osady Skomlin i jej okolicy. Skomlin: Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Skomlińskiej. Urząd Gminy w Skomlinie.
Egoz, S. (2013). Landscape and identity: Beyond a geography of one place. W: P. Howard, I. Thompson, E. Waterton (red.), The Routledge companion to landscape studies. New York: Routledge, 272–285.
Eichner, S., Waade, A.M. (2015). Local Colour in German and Danish Television Drama: Tatort and Bron//Broen. Global Media Journal, 5, 1–20.
Gałdowa, A. (2000). Wprowadzenie. W: A. Gałdowa (red.), Tożsamość człowieka. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 9–16.
Giddens, A. (2010). Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności. Warszawa: Wydawnictwo PWN.
Górny, A, Szelerewicz, M. (1986). Jaskinie Wyżyny Krakowsko‑Wieluńskiej. Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”.
Grabarczyk, T., Nowak, T. (2007). Wieluń pod panowaniem pierwszych Jagiellonów (1391–1492). Rocznik Wieluński, 1, 5–24.
Guerquin, B. (1974). Zamki w Polsce. Warszawa; Arkady.
Julkowska, V. (2018). Problem „wizualizacji” przeszłości w narracjach o historii w pierwszej połowie XIX w. O twórczym powinowactwie historii i literatury u progu XIX w. – wprowadzenie. Studia Historica Gedanensia, 138–156.
Kapcia, B. (2007). Motyw króla Łokietka w literaturze oświecenia i romantyzmu. W: J. Smołucha (red.), Lipnica Murowana. Gród króla Władysława Łokietka. Kraków: Wydawnictwo Księgarnia Akademicka, 167–181.
Kopańska, M. (2024). Wieluń, przewodnik po mieście. Wieluń: Towarzystwo Przyjaciół Wielunia.
K’oyoo, E., Breed, C. (2023). Capturing landscape identity in the context of urban renewal: The case of Kisumu City, Kenya. Town and Regional Planning, 83, 18–32.
Książek, J., Mrugała, B. Spychała, T. (2010). Wieluń miastem pokoju i pojednania, obchody 70. rocznicy wybuchu II wojny światowej 1 września 2009 r. Wieluń: Muzeum Ziemi Wieluńskiej w Wieluniu.
Langer, D. (2023). Kościoły drewniane Ziemi Wieluńskiej, na tle typów ościennych (do końca XVII wieku). Kraków: Wydawnictwo Astraia.
Lenartowicz, J.K. (2010). Słownik psychologii architektury. Kraków: Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej.
Linia kolejowa wiodąca przez Wieluń odgrywała strategiczną rolę. Zobaczcie, jak budowano drogę żelazną w latach 1925–26: Pozyskano z: https://wielun.naszemiasto.pl/linia‑kolejowa‑wiodaca‑przez‑wielun‑odgrywala‑strategiczna/ar/c15-4746995
Myga‑Piątek, U. (2001). Ewolucja krajobrazu środkowej części Wyżyny Krakowsko‑Częstochowskiej - aspekt, kulturowy. Problemy Ekologii Krajobrazu, 10, 357–365.
Myga‑Piątek, U. (2008). Krajobraz kulturowy Wyżyny Krakowski‑Częstochowskiej. Rozważania o przyrodzie, historii, wartościach i zagrożeniach. Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego, 10, 337–357.
Myga‑Piątek, U. (2011). Genius loci Podhala i Tatr. Rola w kształtowaniu atrakcyjności turystycznej. Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego, 15, 259–277.
Myga‑Piątek, U. (2012). Krajobrazy kulturowe aspekty ewolucyjne i typologiczne. Katowice: Uniwersytet Śląski.
Myga‑Piątek, U. (2015). Pamięć krajobrazu – zapis dziejów w przestrzeni. Studia Geohistorica, 3, 29–45.
Myga‑Piątek U. (2025). Czym jest tożsamość krajobrazu? Problemy poznawcze i interpretacyjne. Książka abstraktów, XXVIII Konferencja Problematyki Krajobrazu Kulturowego z cyklu Interdyscyplinarnych Seminariów Krajobrazowych “Tożsamość krajobrazu – Koloryt lokalny miejsc i regionów”. Olsztyn, s. 10.
Olejnik, T. (2003). Wieluń, przewodnik. Wieluń: Urząd miejski w Wieluniu, Wieluńskie Towarzystwo Naukowe.
Olejnik, T. (2014). Wieluńska Hekatomba początek wojny totalnej. Wieluńska Biblioteka Regionalna, 29. Wieluń: Muzeum Ziemi Wieluńskiej.
Olejnik, T. (2015). Dziedzictwo i tradycje kulturalne Wielunia. Wieluńska Biblioteka Regionalna, 10. Wieluń: Muzeum Ziemi Wieluńskiej w Wieluniu.
Olejnik, T. (2020). Szpital w Wieluniu jego dzieje i zniszczenia 1 września 1939 roku. Wieluńska Biblioteka Regionalna, 38. Wieluń: Muzeum Ziemi Wieluńskiej.
Orzechowska‑Wacławska, J. (2017). Efekt Bilbao w Polsce? Katowicka Strefa Kultury jak Abandoibarra, czyli baskijskość i śląskość w procesie rewitalizacji. Kultura Współczesna. Teoria. Interpretacje. Praktyka, 98(5), 108–123.
Relph, E. (1976). Place and placelessness. London: Pion
Rosin, R. (red.). (1981). Corpus inscriptionum Poloniae. Warszawa: PWN.
Rychling, A., Solon, J., Macias, A., Balon, J., Borzyszkowski, J., Kistowski, M. (2018). Regionalna geografia fizyczna Polski. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Bogucki.
Selman, P. (2012). Sustainable landscape planning: The reconnection agenda. London: Routledge.
Stobbelaar, D.J., Pedroli, B. (2011). Perspectives on landscape identity: A conceptual challenge. Landscape Research, 36(3), 321–339.
Sułkowska, J.M. (2021). Kultura i tożsamość organizacyjna szkół naukowych na przykładzie ośrodków badawczych otorynolaryngologii w Polsce. Łódź: Wydawnictwo Społecznej Akademii Nauk.
Szerszunowicz, J. (2005). Tendencje lokalistyczne i globalistyczne w języku. W: Z. Abramowicz i in. (red.), Język i kultura mniejszości narodowych w dobie globalizacji. Białystok: Wydawnictwo Uniwersytetu Białostockiego, 231–239.
Szubert, M. (1999). Z kart historii Skomlina – Bakowscy herbu Gryf. Kurier Wieluński, 36, 9.
Szubert, M. (2013). Plejstoceńska morfogeneza Wyżyny Woźnicko‑Wieluńskiej związana ze stadiałem maksymalnym zlodowacenia Odry w świetle geostatystycznej rekonstrukcji powierzchni podplejstoceńskiej, prace monograficzne 635. Kraków: Wyd. Nauk. UP im. KEN w Krakowie.
Szymczak, A. (red.). (2008). Wieluń dzieje miasta 1793–1945. Łódź‑Wieluń: Urząd Miejski w Wieluniu, Polskie Towarzystwo Historyczne, Oddział w Łodzi.
Szymczak, A. (red.). (2009). Wieluń dzieje miasta 1945–1989. Łódź‑Wieluń: Urząd Miejski w Wieluniu, Polskie Towarzystwo Historyczne, Oddział w Łodzi.
Szymczak, A. (red.). (2011). Wieluń dzieje miasta do 1792 roku. Łódź‑Wieluń: Urząd Miejski w Wieluniu, Polskie Towarzystwo Historyczne, Oddział w Łodzi.
Szynkiewicz, A. (2014). Jura Wieluńska, wycieczki geologiczne. Wieluń: Gmina Wieluń.
Świątkiewicz‑Mośny, M. (2015). Konstruowanie nowych tożsamości w warunkach globalizacji. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Tajnert, A. (2016). Kolej wąskotorowa Wieluń‑Praszka‑Olesno. Rybnik: Wydawnictwo Eurosprinter.
Tobiasz‑Lis, P. (2014). Geografia percepcji. Osiągnięcia, problemy i perspektywy. W: W. Maik, K. Rembowska, A. Suliborski (red.), Dorobek polskiej geografii po konferencji w Radzynie. Ocena krytyczna. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Tuczyński, J. (1979). „Z Mickiewiczem na Krymie”, Wacław Kubacki, indeks zestawiła Ewa Maciak, Warszawa 1977: [recenzja]. Pamiętnik Literacki, 70, 366–374.
Vecco, M. (2020). Genius loci as a meta‑concept. Journal of Cultural Heritage, 41, 225–231.
Vecco, M., Montagner, E., Srakar, A. (2020). Genius loci: between handcrafts, cultural heritage and local development. European Journal of Cultural Management and Policy, 10(2), 64–75.
Wiśniewski, M. (2007). Zginęli w płomieniach. Kulisy powiatu Wieluń‑Wieruszów, 6, 3.
Wolski, A. (2014). Percepcja przestrzeni w społeczności lokalnej. Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego, 24, 77–86.
Wuisang, C.E.V. (2014). Defining genius loci and qualifying cultural landscape of the Minahasa ethnic community in the north Sulawesi, Indonesia. Adelaide: The University of Adelaide (PhD dissertation).
Zachariasz, A. (2010). O różnym pojmowaniu „genius loci” w ogrodach. Czasopismo Techniczne. Architektura, 107, 13–30.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis Studia Geographica
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Złożenie artykułu do druku oznacza wyrażenie zgody na bezpłatne (tj. bez honorariów autorskich) przeniesienie autorskich praw majątkowych na Wydawcę i zezwolenie na wydanie pracy w postaci drukowanej w dowolnej liczbie egzemplarzy oraz zamieszczenie jej w postaci otwartego dostępu na stronie internetowej czasopisma, w bibliotekach cyfrowych oraz innych cyfrowych platformach wydawniczych, z którymi Wydawca zawarł lub zawrze stosowne porozumienie o udostępnianiu. W przypadku artykułów wieloautorskich przyjmuje się, że autor zgłaszający pracę („correspondingauthor”) ma pełnomocnictwo do reprezentowania pozostałych współautorów w tym zakresie. Autorzy są proszeni o podpisanie stosownego oświadczenia w tej sprawie.
