Dialog muralizmu z przestrzenią miasta, na przykładzie twórczości Judy Baca
DOI:
https://doi.org/10.24917/20845456.22.5Słowa kluczowe:
aktywizm, Chicano, dziedzictwo, Kalifornia, mniejszości etniczne, muralizm, przestrzeń publicznaAbstrakt
Niniejszy artykuł przedstawia interdyscyplinarną analizę zjawiska muralizmu Chicano w Kalifornii, w oparciu o studium przypadku „The Great Wall of Los Angeles” autorstwa Judy Baca. Wielowymiarowość fenomenu murali, które łączą w sobie aspekty artystyczne, geograficzne, społeczne i kulturowe stanowiła punkt wyjścia do zwrócenia uwagi na korzyści wynikające z rozszerzenia perspektywy badawczej. Artykuł cechuje podejście deskryptywno‑analityczne, wzbogacone o elementy etnograficzne, pozwalając opisać rolę murali w rehabilitacji obszarów marginalizowanych i procesach przeobrażania przestrzeni publicznej w miejsca znaczenia społecznego. Stworzone przez Bacę centrum SPARC wypracowało metodę twórczą, bazującą na aktywizmie obywatelskim i współpracy różnorodnych środowisk. Wspiera lokalność, upamiętnienie przez edukację i partycypację, włącza w publiczny dyskurs
elementy konfliktowego dziedzictwa, a także konsoliduje społeczności w kryzysie. „The Great Wall of Los Angeles”, obecnie kluczowy punkt krajobrazu społecznego w Valley Glen, był pierwszym muralem zrealizowanym przez SPARC pod kierownictwem artystki, który zademonstrował pozytywny wpływ metodologii „Imaging of Content”, zastosowanej już do niemal 400 prac na obszarze Kalifornii. W kontekście rosnącej popularności murali w przestrzeni polskich miast, wypracowane przez SPARC rozwiązania mogą stanowić cenne wskazówki do oceny już istniejących, lub planowanych wielkoformatowych realizacji malarskich.
Bibliografia
Abarbanel, S., R. (2021, 1 grudnia). A Legacy in Plain Sight: The Murals of Judy Baca. UCLA Magazine. Pozyskano z: https://newsroom.ucla.edu/magazine/judy‑baca‑murals‑public‑art [dostęp: 30.10.2025].
Anguiano, M. The Battle of Chicano Park: A Brief History of the Takeover. Pozyskano z: https://chicano‑park.com/cpscbattleof.html [dostęp: 30.10.2025].
A Personal Message from Judy F. Baca. Pozyskano z: https://sparcinla.org/programs/greatwallinstitute/ [dostęp: 30.10.2025].
Baca, F., J. (2005). The Human Story at the Intersection of Ethics. Aesthetics and Social Justice. Journal of Moral Education, Vol. 34 (2), 153–169.
Bąkowska, M. (2006). Murale Kalifornii, Architektura Krajobrazu, nr 3–4, 88–95.
Dooley, M. (2014, 16 stycznia) The Enduring Power of Posters to Promote and Provoke. Print. Pozyskano z: https://www.printmag.com/design‑inspiration/power‑of‑posters/ [dostęp: 30.10.2025].
Doss, E. (1992). Raising Community Consciousness with Public Art: Contrasting Projects by Judy Baca and Andrew Leicester. American Art. Vol. 6 (1), 62–81.
Drabik, L., Sobol, E., red. (2010), Słownik języka polskiego PWN, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Fuentes, Ed. (2011, 15 listopada). The Mural is the New Chicano, Pozyskano z: https://www.pbssocal.org/history‑society/
the‑mural‑is‑the‑new‑chicano [dostęp: 30.10.2025].
Glen Council. (2014, 5 lutego). Great Wall of Los Angeles Finally Gets Its Bridge. Pozyskano z: https://www.greatervalleyglencouncil.org/great‑wall‑los‑angeles‑finally‑gets‑bridge [dostęp: 30.10.2025].
Gonzales, J., A. (2019). Chicano and Chicana Art. A Critical Anthology. Duke University Press.
Judy Baca. Pozyskano z: https://www.judybaca.com/about/ [dostęp: 30.10.2025].
Kowal, K. Czym się różni mural od graffiti. Pozyskano z: https://mural.com.pl/czym‑sie‑rozni‑mural‑od‑graffiti/ [dostęp: 30.10.2025].
Kratz, J. ( 2021, 23 września). El Movimiento: The Chicano Movement and Hispanic Identity in the United States. Pozyskano z: https://prologue.blogs.archives.gov/2021/09/23/el‑movimiento‑the‑chicano‑movement‑and‑hispanic‑identity‑in‑the‑united‑states/
[dostęp: 30.10.2025].
Lopez, M., H., Krogstad, J., M., Passel, J., S. (2024, 12 września). Who is Hispanic? Pozyskano z: https://www.pewresearch.org/short‑reads/
/09/12/who‑is‑hispanic/ [dostęp: 30.10.2025].
Moslimani, M., Noe‑Bustamante L. (2023, 16 sierpnia). Facts on Hispanics of Mexican origin in the United States, 2021. Pozyskano z: https://www.pewresearch.org/race‑and‑ethnicity/fact‑sheet/us‑hispanics‑facts‑on‑mexican‑origin‑latinos/ [dostęp: 30.10.2025].
Shatkin, E. (2014, 17 października). The ugly, violent clearing of Chavez Ravine before it was home to the Dodgers. Pozyskano z: https://laist.com/news/la‑history/dodger‑stadium‑chavez‑ravine‑battle [dostęp: 30.10.2025].
SPARC in LA News. (2014). Great Wall of Los Angeles Interpretative Green Bridge. Pozyskano z: https://sparcinla.org/projects/great‑wall‑of‑la‑interpretative‑green‑bridge/ [dostęp: 30.10.2025].
Sperling Cockroft, E., Barnet‑Sanchez, H. (1993). Signs from the Heart, California Chicano Murals. California: Social and Public Resource Center. Venice, California: Social and Public Art Resource Center.
The Great Wall of Los Angeles. Pozyskano z:, https://sparcinla.org/programs/greatwallinstitute/ [dostęp: 30.10.2025].
The Historical Marker Database. The Great Wall of Los Angeles. Pozyskano z: https://www.hmdb.org/m.asp?m=155522 [dostęp: 30.10.2025].
There’s More to Judy Baca Than Her ‘Great Wall Of Los Angeles’ Mural. The Proof is at MOLAA. (2021, 3 grudnia). Pozyskano z: https://www.arts.ucla.edu/single/theres‑more‑to‑judy‑baca‑than‑her‑great‑wall‑of‑los‑angeles‑mural‑the‑proof‑is‑at‑molaa/
[dostęp: 30.10.2025].
Valley Glen’s Great Wall Mural Nominated for National Historic Register. (2017, 19 marca). Pozyskano z: https://www.greatervalleyglencouncil.org/valley‑glens‑great‑wall‑mural‑nominated‑national‑historic‑register/ [dostęp: 30.10.2025].
Wołodźko, A. (2013). Czytając mury. Gdańsk: Instytut Kultury Miejskiej.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis Studia Geographica
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Złożenie artykułu do druku oznacza wyrażenie zgody na bezpłatne (tj. bez honorariów autorskich) przeniesienie autorskich praw majątkowych na Wydawcę i zezwolenie na wydanie pracy w postaci drukowanej w dowolnej liczbie egzemplarzy oraz zamieszczenie jej w postaci otwartego dostępu na stronie internetowej czasopisma, w bibliotekach cyfrowych oraz innych cyfrowych platformach wydawniczych, z którymi Wydawca zawarł lub zawrze stosowne porozumienie o udostępnianiu. W przypadku artykułów wieloautorskich przyjmuje się, że autor zgłaszający pracę („correspondingauthor”) ma pełnomocnictwo do reprezentowania pozostałych współautorów w tym zakresie. Autorzy są proszeni o podpisanie stosownego oświadczenia w tej sprawie.
